W grudniu 2025 roku niemiecki think tank Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP) opublikował dokument, który analizuje plany Komisji Europejskiej (KE) dotyczące reformy Europolu – agencji UE ds. współpracy w egzekwowaniu prawa. KE, pod wodzą Ursuli von der Leyen, proponuje podwojenie personelu i rozszerzenie mandatu działań o sabotaż, dezinformację oraz zagrożenia hybrydowe. Celem jest stworzenie “naprawdę potężnej policji”. Krytycy widzą w tym dążenie do „europejskiego FBI”, choć raport podkreśla, że taka transformacja jest kontrowersyjna i niekoniecznie potrzebna.
Europol, z siedzibą w Hadze, ewoluował od 1993 roku, kiedy powstał jako jednostka antynarkotykowa. Dziś agencja walczy z 30 formami przestępczości, w tym handlem narkotykami, cyberprzestępczością i terroryzmem. W 2025 roku dodano przemyt migrantów i naruszenia sankcji UE. Personel wzrósł z 971 w 2021 do 1701 w 2025, budżet z 172 do 247 mln euro.
Europol wspiera obecnie śledztwa transgraniczne na wniosek państw członkowskich, dostarczając analizy. Nie może samodzielnie inicjować dochodzeń, przeszukań czy aresztowań – to kompetencje narodowe (art. 88 TUE).
Propozycje KE z 2024 roku, powtórzone po reelekcji von der Leyen, zakładają podwojenie personelu i rozszerzenie mandatu. W lipcu 2024 von der Leyen mówiła o zagrożeniach nieobjętych mandatem. Strategia bezpieczeństwa wewnętrznego UE z kwietnia 2025 precyzuje: ‘Europol ma być agencją wspierającą, ale z większą kontrolą KE. W 2026 planowany jest wniosek legislacyjny.’
Raport SWP cytuje von der Leyen, że celem jest walka z sabotażem (np. na infrastrukturze krytycznej), dezinformacją i hybrydowymi atakami. Agencje wyposaży się autonomicznymi uprawnieniami. Jednak KE nie używa tego terminu, a raport ostrzega przed ryzykiem braku definicji prawnych, konkurencji z innymi agencjami (ENISA, AMLA, Frontex) i biurokracją (rozszerzenie mandatu jako pretekst do zwiększenia budżetu).
Szefowie policji krajów członkowskich w kwietniu 2025 oświadczyli, że Europol ma pozostać centrum koordynacyjnym, a nie centralą. Niemcy popierają wzmocnienie Europolu, ale nie transformację w FBI. W 2020, podczas prezydencji, Berlin optował za wsparciem bez zmian strukturalnych.
Raport SWP argumentuje: więcej wartości w rdzennych obszarach (narkotyki, cyber, terroryzm) niż w nowym mandacie. Przykłady sukcesów: analiza ataku w Burgas (2012), task force po Paryżu (2015), infiltracja EncroChat i Sky ECC (2020-2024), ujawniające sieci przestępcze.
Rozszerzenie mandatu Europolu grozi dublowaniem kompetencji. Dla Polski, sceptycznej wobec centralizacji, reformy Europolu to kolejny drażliwy temat na linii Warszawa - Bruksela.
